Nội dung chính
Thị trường việc làm Mỹ đang trải qua một cú sốc chưa từng có khi trí tuệ nhân tạo và khát vọng “hiệu quả” khiến số việc mới giảm sâu, còn bằng cấp đại học dần mất giá trị.
Thị trường việc làm Mỹ 2025: Số liệu và xu hướng giảm sút
Số liệu BLS phản ánh giảm mạnh
Dữ liệu mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy trong suốt năm 2025, Mỹ chỉ tạo ra 584.000 việc làm mới – con số gấp ba lần thấp hơn mức hơn 2 triệu việc làm trung bình trong hai năm trước. Trung bình mỗi tháng chỉ tăng khoảng 48.000 vị trí, so với mức dự kiến hàng chục nghìn.
Tháng 10 và 11 cũng bị điều chỉnh giảm mạnh: thay vì mất 105.000 việc, tháng 10 thực tế giảm 173.000; tháng 11 từ tăng 64.000 thành chỉ còn 56.000.
Nhận định của chuyên gia thị trường
Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, nhận xét: “Các chỉ số thất nghiệp hầu như ổn định, nhưng tốc độ tăng trưởng lực lượng lao động đã chững lại đáng kể, báo cáo này không phải là một tin tốt.”
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% trong tháng 12, các nhà phân tích cho rằng phần lớn sự giảm là do các điều chỉnh kỹ thuật của BLS, chứ không phải do sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
Hiệu quả – tôn giáo mới của các ông lớn công nghệ
Chiến lược “đại san phẳng” của Silicon Valley
Theo Business Insider, “hiệu quả” đã chuyển từ một mục tiêu kinh doanh sang thành một tôn giáo tại Thung lũng Silicon, lan rộng khắp khu vực tư nhân trong năm 2025. Các nhà lãnh đạo như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk đang giảm thiểu các tầng quản lý trung gian, tin rằng AI kết hợp với cấu trúc tổ chức gọn nhẹ sẽ tạo ra lợi nhuận cao hơn.
Tác động đến khu vực công và doanh nghiệp
Hệ quả là hàng loạt vị trí quản lý trung cấp và nhân viên văn phòng bị cắt giảm tại các tập đoàn lớn như Dell, AT&T và Verizon. Ngay cả trong khu vực công, Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk đứng đầu đã thực hiện đợt sa thải 265.000 nhân viên trong năm, với yêu cầu liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất – một cách tiếp cận “không phản hồi = tự nguyện từ chức”.
Tâm lý và thực tế của người lao động trí thức
Câu chuyện thực tế từ sinh viên mới ra trường
Jaqueline Kline, một sinh viên mới tốt nghiệp, chia sẻ: “Tấm bằng đại học từng là một lợi thế, giờ không còn giá trị; GPA không còn quan trọng nếu không có việc làm.” Cô đã nộp hàng trăm hồ sơ mà không nhận được lời mời phỏng vấn.
AI thay thế công việc văn phòng
Các chatbot và AI tạo sinh ngày càng thành thạo trong việc viết mã, soạn thảo tài liệu và xử lý hành chính. Charley Kim, một nhân sự trẻ trong ngành công nghệ, mô tả thực tế: “Được gọi đi phỏng vấn giờ còn khó hơn cả việc vượt qua cuộc phỏng vấn.”
Số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ thất nghiệp dài hạn tăng, trong khi tỷ lệ tự nguyện nghỉ việc giảm – một dấu hiệu người lao động đang “bám ghế” vì lo sợ không tìm được việc mới.
Những sáng lạn và rủi ro lạm phát còn tồn tại
Các lĩnh vực tăng trưởng
Mặc dù bức tranh chung ảm đạm, Bộ Lao động Mỹ ghi nhận tăng trưởng việc làm trong tháng 12 tại các lĩnh vực dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội. Ngược lại, bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.
Mức lương và áp lực lạm phát
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Fed theo dõi chặt chẽ mức tăng này vì nó có thể kéo dài áp lực lạm phát, làm phức tạp quyết định lãi suất.
Theo báo cáo McKinsey tháng 6, gần 80% doanh nghiệp đã áp dụng AI tạo sinh, nhưng đa số chưa thấy lợi nhuận tăng đáng kể. Ngay cả Elon Musk thừa nhận dự án DOGE chỉ “thành công một chút”.
Kết luận và dự báo 2026
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định khi “hiệu quả” vẫn chiếm ưu thế trong quyết định nhân sự, từ Washington D.C. đến Silicon Valley. Người lao động phải chuẩn bị tinh thần chấp nhận mức chuẩn thấp hơn, trong khi các nhà quản lý tiếp tục đặt cược vào AI và cấu trúc tinh gọn.