Vai trò kinh tế nhà nước sau 40 năm Đổi mới: Câu hỏi và kiến nghị

Làm rõ vai trò kinh tế nhà nước

Nhà nước nên can thiệp vào nền kinh tế như thế nào, bằng công cụ nào và nguồn lực tài chính nên được đầu tư vào đâu? Đây là những câu hỏi nền tảng giúp định hướng chính sách công, giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn của nền kinh tế quốc gia.

1. Phương thức can thiệp: trực tiếp hay gián tiếp?

Nhà nước có thể can thiệp qua hai kênh chính:

• Can thiệp gián tiếp: Thông qua luật, chính sách kinh tế, thuế, trợ cấp và các quy định pháp lý nhằm định hướng thị trường.
• Can thiệp trực tiếp: Sử dụng công cụ hành chính (quyền lực quản lý), nguồn lực tài chính để đầu tư trực tiếp vào hạ tầng, quốc phòng, an ninh hoặc các doanh nghiệp nhà nước.

Việc lựa chọn công cụ phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của hoạt động kinh tế tới lợi ích cộng đồng và quốc gia.

2. Đầu tư tài chính công: ưu tiên lĩnh vực nào?

Để tối ưu hoá nguồn lực, cần tập trung vào những lĩnh vực có tính công cộng cao và khả năng sinh lợi xã hội:

1. Cơ sở hạ tầng thiết yếu (đường sắt tốc độ cao, sân bay quốc tế, mạng lưới viễn thông).
2. Giáo dục, y tế và bảo hiểm xã hội.
3. Công nghệ số: Luật Giao dịch điện tử, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Du lịch số, Luật Y tế số… nhằm đáp ứng cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

3. Doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường

Doanh nghiệp nhà nước (DNHN) nên tồn tại ở những lĩnh vực mà thị trường tư nhân chưa đáp ứng được, ví dụ:

• Công vụ công cộng (điện lực, nước sạch, giao thông công cộng).
• Đầu tư chiến lược nhằm duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.

Đồng thời, DNHN phải áp dụng các nguyên tắc thị trường: minh bạch, cạnh tranh công bằng và chịu trách nhiệm tài chính như các doanh nghiệp tư nhân.

4. Cơ cấu lại nguồn lực và giảm quy mô DNHN

Ba bước thực tiễn được đề xuất:

1. Thúc đẩy thoái vốn: Rút vốn khỏi các ngành mà doanh nghiệp tư nhân có thể hoạt động hiệu quả hơn, chuyển nguồn lực sang các dự án công cộng như hạ tầng giao thông.
2. Chuyển đổi sở hữu: Đưa các DN 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần, giảm tỷ lệ cổ phần nhà nước xuống mức tối thiểu theo luật doanh nghiệp.
3. Hoàn thiện khung pháp lý: Ban hành Luật Giao dịch điện tử, Luật Chính phủ số, Luật Công nghiệp công nghệ số để hỗ trợ mô hình kinh tế số và tạo môi trường đầu tư an toàn.

Thực hiện cơ cấu lại nguồn lực của kinh tế nhà nước, đầu tư hợp lý vào các ngành có quy mô phù hợp, đồng thời giảm dần sự tham gia của nhà nước trong các lĩnh vực cạnh tranh sẽ là động lực then chốt cho sự phát triển của nền kinh tế tư nhân.

Những đề xuất trên không chỉ đáp ứng yêu cầu hiện đại hoá mà còn tạo tiền đề cho một nền kinh tế thị trường đầy đủ, hiện đại và hội nhập, trong đó vai trò của nhà nước chuyển từ người điều hành sang người kiến tạo.