Ngày Cách mạng tháng Tám thành công, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, nhưng ngân quỹ quốc gia chỉ còn 1.230.720 đồng Đông Dương, trong đó 586.000 đồng tiền lẻ rách nát chờ tiêu hủy.

Bối cảnh lịch sử và những thách thức tài chính ban đầu

Sau khi khai sinh vào ngày 2/9/1945, chính phủ lâm thời phải đối mặt với một hệ thống tài chính lạc hậu, đồng tiền lưu hành rải rác và nguồn lực tài chính khan hiếm. Nhu cầu cấp bách là:

• Đảm bảo chi phí cho kháng chiến chống thực dân Pháp.
• Hỗ trợ sinh hoạt cơ bản cho nhân dân trong hai miền Bắc – Nam.
• Xây dựng một nền tiền tệ độc lập, không phụ thuộc vào Ngân hàng Đông Dương.

Các biện pháp tài chính sáng tạo

Chính phủ nhanh chóng khởi động các phong trào tài trợ như “Quỹ độc lập” và “Tuần lễ vàng”. Nhờ sự hào phóng của nhân dân, trong vòng vài tháng, nhà nước thu được 370 kg vàng và 20 triệu đồng Đông Dương. Đồng thời, các quỹ phụ trợ như Quỹ công lương, Qũy tham gia kháng chiến và việc phát hành Công thải Nam bộ, Công phiếu kháng chiến, Công trái quốc gia đã tạo nguồn vốn lưu động cho quân đội và dân chúng.

Chiến tranh tiền tệ với thực dân Pháp

Chỉ ba tuần sau khi Cách mạng thành công (23/9/1945), thực dân Pháp, dưới sự bảo trợ của Anh, lại nỗ lực xâm nhập lại miền Nam. Pháp không chỉ dùng vũ lực mà còn tung ra giấy bạc 100 đồng Đông Dương không kiểm soát, nhằm phá hoại nền tài chính mới của Việt Nam.

Để ngăn chặn, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã cho đóng dấu ngân khố trên mọi tờ tiền được chuyển giao, đồng thời tuyên bố mọi tờ không có dấu là tiền giả và không được lưu hành.

Thành lập ba khu vực tiền tệ riêng biệt

Nhằm giải quyết sự chênh lệch giá cả giữa ba miền (Bắc, Trung, Nam) và ngăn chặn việc thực dân Pháp dùng tiền tệ để gây bất ổn, Chính phủ Kháng chiến Trung ương quyết định:

1. Thành lập khu vực tiền tệ Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ.
2. Khởi xướng in và đúc tiền Việt Nam để thay thế đồng Đông Dương.
3. Đưa ra các sắc lệnh cấm lưu hành tiền tệ do Ngân hàng Đông Dương phát hành sau ngày 06/3/1946.

Quy định đổi tiền cổ và các loại tiền tệ khác

Vào ngày 12/4/1948, Sắc lệnh số 167/SL quy định rằng trong vòng 2 tháng, người dân có tiền đồng của các triều đại phong kiến có thể đổi lấy tiền Việt Nam (tiền Tài chính hoặc tiền Trung ương) với tỷ giá 1 đồng bạc ăn 20 đồng tiền đồng. Điều này không chỉ giúp tiêu thụ tiền cũ mà còn tăng tốc việc thống nhất hệ thống tiền tệ.

Trong thời gian ngắn, các đồng Quan kim và Quốc tệ do quân đội Tưởng Giới Thạch mang vào miền Bắc cũng bị thu hồi và đổi sang tiền Việt Nam, giảm thiểu rủi ro lạm phát và ổn định thị trường.

Kết luận

Quá trình hình thành và củng cố tiền tệ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là một ví dụ điển hình về cách một quốc gia mới thành lập có thể dùng tài chính như công cụ chiến lược để bảo vệ độc lập và xây dựng nền kinh tế. Những quyết định mạnh mẽ – từ việc phát động quỹ vàng đến việc cấm lưu hành tiền tệ ngoại lai – đã đặt nền móng cho hệ thống tiền tệ hiện đại của Việt Nam.

Bạn có muốn tìm hiểu sâu hơn về các chính sách tài chính khác của thời kỳ kháng chiến? Hãy chia sẻ ý kiến và theo dõi chúng tôi để không bỏ lỡ những bài viết chuyên sâu tiếp theo.